Цэсийн зориулалт 

“Хөрөнгө шилжүүлэх” цэс нь бүртгэлд байгаа хөрөнгийг нэг компани, салбар, эд хариуцагч болон холбогдох бүртгэлээс нөгөөд шилжүүлэх гүйлгээг бүртгэх, хянах зориулалттай. Уг цэсээр хөрөнгө шилжүүлэх мэдээллийг бүртгэж, шилжүүлгийн төлөв болон холбогдох гүйлгээг хянах боломжтой. 

1. Хөрөнгө орлого авах 

“Хөрөнгө орлого авах” хэсэг нь шинээр худалдан авсан, байгууллагад шилжүүлэн авсан болон бусад эх үүсвэрээр бий болсон хөрөнгийг системд бүртгэн авч, тухайн хөрөнгийн үндсэн мэдээлэл, хариуцагч, ашиглалтад орсон огноо, өртөг, элэгдэл тооцох мэдээлэл зэрэг бүртгэлийг үүсгэх зориулалттай. 

Зураг 1. Хөрөнгө орлого авах 

“Орлогын дугаар” талбарт “...” товчийг дарснаар системд өмнө нь бүртгэгдсэн хөрөнгийн орлогын мэдээллийг хайж, жагсаалтаас сонгох боломжтой. Нээгдэх цонхонд орлогын дугаар, тайлант үе, бүртгүүлсэн огноо, компани, салбар, хариуцагч болон бусад шалгуураар бүртгэлүүдийг шүүн харах боломжтой. 

Шаардлагатай орлогын бүртгэлийг жагсаалтаас сонгосноор тухайн орлоготой холбоотой мэдээллийг “Хөрөнгө орлого авах” хэсэгт оруулж ашиглах боломжтой. 

Зураг 2. Орлогын дугаараар хайх 

“Хөрөнгө орлого нэмэх” үед цэнхэр өнгөөр тэмдэглэгдсэн талбаруудыг заавал бөглөж, хөрөнгийн орлогын үндсэн мэдээллийг бүрэн оруулна. Шаардлагатай мэдээллүүдийг бөглөсний дараа хадгалах үйлдлийг хийж, хөрөнгийн орлогын бүртгэлийг системд үүсгэнэ. 

Зураг 3. Орлого нэмэх 

“Хөрөнгийн задаргаа” хэсэгт тухайн хөрөнгийн үндсэн мэдээллийг илүү дэлгэрэнгүй болгох нэмэлт мэдээллийг бүртгэнэ. Задаргааны үзүүлэлтэд хөрөнгийн төрөл, марк, өнгө, шошго, ашиглалтад орсон огноо, байршил, тоо хэмжээ, анхны өртөг зэрэг холбогдох мэдээллийг оруулж, шаардлагатай тохиолдолд бусад нэмэлт мэдээллийг бүртгэх боломжтой. 

Хөрөнгийг нарийвчлан таних, хариуцагч болон байршлаар нь хянахад шаардлагатай мэдээллийг задаргааны үзүүлэлт болон бусад нэмэлт талбарт оруулснаар хөрөнгийн бүртгэл илүү дэлгэрэнгүй, хяналттай болно. 

Зураг 4. Хөрөнгийн задаргаа  

“Гүйлгээ” хэсгээс тухайн хөрөнгийн орлогын бүртгэлтэй холбоотой үүссэн гүйлгээний мэдээллийг харах боломжтой. Энд гүйлгээний дугаар, дансны мэдээлэл, дебит/кредит дүн, тайлант үе, үүсгэсэн болон баталгаажуулсан мэдээлэл зэрэг холбогдох мэдээлэл харагдана. 

Ингэснээр хөрөнгийг орлогод бүртгэсний дараа тухайн бүртгэлтэй холбоотой санхүүгийн гүйлгээ хэрхэн үүссэн болон ямар дансанд туссаныг хянах боломжтой. 

Зураг 5. Гүйлгээ 

“Нэмэлт” товчийг дарснаар тухайн хөрөнгийн бүртгэлтэй холбоотой нэмэлт үйлдлүүд харагдана. Үүнд: 

• Төлөв өөрчлөх – хөрөнгийн бүртгэлийн төлөвийг шаардлагатай нөхцөлд өөрчлөх боломжтой.  

• Хөрөнгийн код хэвлэх – тухайн хөрөнгөд харгалзах хөрөнгийн кодыг баркод болон QR кодын хамт хэвлэж, хөрөнгө дээр байршуулан таних, бүртгэл хяналтад ашиглах боломжтой. 

Зураг 6. Хөрөнгийн код хэвлэх 

Хөрөнгө орлого авах гүйлгээг бүртгэсний дараа хөрөнгийн мэдээллийг бүртгэл, лавлагаа болон тайлангаар шалгаж болно. 

2. Хөрөнгө дахин үнэлэх 

“Хөрөнгө дахин үнэлэх” цэс нь байгууллагын бүртгэлд байгаа хөрөнгийн дансны үнэ цэнийг дахин үнэлж, үнэлгээний өөрчлөлтийг системд бүртгэх зориулалттай. Тухайн хөрөнгийн гүйлгээний мөрийн дугаар, хөрөнгийн мөрийн дугаар, хөрөнгийн код, ангилал, хөрөнгийн төрөл, хөрөнгийн техникийн нэр, ашиглалтад орсон огноо, хэмжих нэгж, тоо ширхэг, анхны болон шинэ өртөг зэрэг мэдээллийг харах боломжтой. 

Дахин үнэлгээ хийснээр хөрөнгийн шинэчилсэн өртөг, үнэлгээний өөрчлөлтийг бүртгэлд тусгаж, цаашдын хөрөнгийн бүртгэл болон санхүүгийн тооцоололд ашиглах боломж бүрдэнэ. 

Зураг 7. Хөрөнгө дахин үнэлэх 

“Гүйлгээ” хэсэгт хөрөнгө дахин үнэлэхтэй холбоотойгоор системд үүссэн санхүүгийн гүйлгээний мэдээллийг харах боломжтой. Тухайн хэсэгт гүйлгээний дугаар, баримтын дугаар, мөрийн дугаар, гүйлгээний огноо, дансны мэдээлэл, дебит/кредит дүн, тайлант үе, үүсгэсэн болон бүртгэсэн мэдээлэл зэрэг харагдана. 

Ингэснээр хөрөнгийн дахин үнэлгээний дараа үүссэн гүйлгээг дансны мэдээлэл болон дебит, кредит дүнгээр нь шалгаж, бүртгэлийн зөв эсэхийг хянах боломжтой. 

Зураг 8. Хөрөнгө дахин үнэлэх гүйлгээ 

“Нэмэх” товчийг дарснаар хөрөнгө дахин үнэлэх шинэ бүртгэл үүсгэх хэсэг нээгдэнэ. Шинээр бүртгэл үүсгэхдээ тухайн хөрөнгийн холбогдох мэдээллийг оруулж, дахин үнэлгээний бүртгэлийг үүсгэн хадгална. 

Энэ үйлдлийг ашиглан бүртгэлд байгаа хөрөнгийн дахин үнэлгээний мэдээллийг системд шинээр бүртгэж, цаашид тухайн бүртгэлтэй холбоотой хөрөнгийн мэдээлэл болон санхүүгийн гүйлгээг хянах боломжтой. 

Зураг 9. Шинээр нэмэх 

Дахин үнэлгээ хийсний дараах мэдээллийг дахин үнэлэлтийн лавлагаа болон хөрөнгийн гүйлгээний лавлагаагаар шалгана. 

3. Хөрөнгийн капитал засвар 

“Хөрөнгийн капитал засвар” цэс нь байгууллагын бүртгэлд байгаа хөрөнгийн капитал засварын мэдээллийг бүртгэх, хянах зориулалттай. Тухайн бүртгэлд хөрөнгийн дугаар, хөрөнгийн код, ангилал, хөрөнгийн төрөл, ашиглалт, серийн дугаар, ашиглалтад орсон огноо, хэмжих нэгж, тоо ширхэг болон анхны өртөг, нийт өртөг зэрэг хөрөнгийн үндсэн мэдээллийг харах боломжтой. 

Капитал засвартай холбоотой хөрөнгийг бүртгэлээс сонгон авч, тухайн хөрөнгийн засварын мэдээллийг системд бүртгэснээр хөрөнгийн өртөг болон холбогдох өөрчлөлтийг цаашид хянах боломж бүрдэнэ. 

Зураг 10. Хөрөнгийн капитал засвар 

“Нэмэх” товчийг дарснаар хөрөнгийн капитал засварын шинэ бүртгэл үүсгэх хэсэг нээгдэнэ. Шинээр бүртгэл үүсгэхдээ засвар хийх хөрөнгийг сонгон, зассан тайлбар, зассан нэгж үнэ, зассан нийт үнэ болон тухайн хөрөнгийн холбогдох мэдээллийг оруулж бүртгэнэ. 

Шаардлагатай мэдээллийг бүрэн оруулсны дараа бүртгэлийг хадгалж, хөрөнгийн капитал засварын мэдээллийг системд үүсгэнэ. 

Зураг 11. Хөрөнгийн капитал засвар нэмэх 

“Төлөв” талбараар хөрөнгийн капитал засварын гүйлгээний явцыг тодорхойлно. Талбарын сонголтоос тухайн бүртгэлд тохирох төлөвийг сонгоно. 

• Гүйлгээ хийж байна – капитал засварын гүйлгээг боловсруулж, бүртгэл үүсгэж байгаа төлөв.  

• Гүйлгээ хийсэн – тухайн гүйлгээ бүрэн хийгдсэн байдлыг илэрхийлнэ. 

Зураг 12. Хөрөнгийн капитал засварын төлөв 

“Нэмэлт” товчийг дарснаар тухайн хөрөнгийн капитал засварын бүртгэлтэй холбоотой нэмэлт үйлдэл болох “Төлөв буцаах” сонголт харагдана.

“Төлөв буцаах” үйлдлийг сонгосноор өмнө нь хийсэн гүйлгээний төлөвийг буцаах боломжтой бөгөөд шаардлагатай тохиолдолд бүртгэлийг дахин хянаж, засварлах нөхцөл бүрдэнэ. 

Зураг 13. Нэмэлт

4. Хөрөнгийн урсгал засвар 

“Хөрөнгийн урсгал засвар” цэс нь бүртгэлд байгаа хөрөнгөд хийгдсэн урсгал засварын мэдээллийг бүртгэх, хянах зориулалттай.  

Урсгал засварын бүртгэлээр тухайн хөрөнгөд хийгдсэн засварын мэдээлэл болон засвартай холбоотой зардлыг бүртгэж, цаашид хөрөнгийн засвар үйлчилгээний түүхийг хянах боломж бүрдэнэ. 

Зураг 14. Хөрөнгийн урсгал засвар 

“Шинээр нэмэх” товчийг дарж бүртгэлд байгаа хөрөнгөнд хийгдсэн урсгал засварын мэдээллийг шинээр бүртгэнэ. Тус үйлдлээр засвар хийгдсэн хөрөнгө, засварын төрөл болон засвартай холбоотой мэдээллийг оруулж бүртгэл үүсгэнэ. 

Зураг 15. Хөрөнгийн урсгал засвар нэмэх 

“Төлөв” талбараар хөрөнгийн урсгал засварын бүртгэлийн одоогийн төлөвийг сонгон бүртгэх, хянах боломжтой. Засварын бүртгэлийг тухайн төлөвөөр нь ялган харах, хяналт тавихад ашиглана. 

Зураг 16. Хөрөнгийн урсгал засварын төлөв 

5. Хөрөнгө нэгтгэх 

“Хөрөнгө нэгтгэх” үйлдэл нь ижил зориулалттай, холбоотой хэд хэдэн хөрөнгийг нэг хөрөнгө болгон нэгтгэн бүртгэхэд ашиглагдана. Нэгтгэснээр тухайн хөрөнгүүдийн мэдээллийг нэг бүртгэлд төвлөрүүлж, хөрөнгийн бүртгэл болон цаашдын хяналтыг хялбар болгоно. 

Зураг 17. Хөрөнгө нэгтгэх 

“Хөрөнгө нэгтгэх” үйлдлийн “Нэмэх” товчоор нэгтгэх хөрөнгүүдийг жагсаалтад сонгон оруулна. Хоорондоо нэгтгэх шаардлагатай хөрөнгүүдийг жагсаалтад бүртгэсний дараа нэг хөрөнгө болгон нэгтгэнэ. 

Зураг 18. Хөрөнгө нэгтгэх нэмэх 

“Хөрөнгийн код” талбарын “...” товчийг дарж нэгтгэх шаардлагатай хөрөнгийг жагсаалтаас сонгон оруулна. Хөрөнгийг сонгосны дараа тухайн хөрөнгийн мэдээлэл бүртгэлд автоматаар тусгагдана. 

Зураг 19. Хөрөнгийн код 

6. Хөрөнгө худалдах 

“Хөрөнгө худалдах” цэс нь бүртгэлд байгаа хөрөнгийг худалдахтай холбоотой гүйлгээг бүртгэх, хянах зориулалттай. Уг бүртгэлээр худалдах хөрөнгийн мэдээлэл, худалдахтай холбоотой гүйлгээний мэдээллийг бүртгэж, хөрөнгийн бүртгэлээс гаргалтыг хянах боломжтой. 

Зураг 20. Хөрөнгө худалдах 

“Гүйлгээний дугаар” талбарт хөрөнгө худалдах гүйлгээний дугаарыг оруулан тухайн гүйлгээг хайж, бүртгэлтэй мэдээллийг дэлгэрэнгүй харах боломжтой. Ингэснээр тухайн гүйлгээний огноо, хөрөнгийн мэдээлэл, дүн болон холбогдох бусад мэдээллийг шалгана. 

Зураг 21. Гүйлгээний дугаар 

“Төлөв” талбараар хөрөнгө худалдах гүйлгээний төлөвийг сонгон шүүж, тухайн төлөвт хамаарах бүртгэлүүдийг харах боломжтой. Ингэснээр хөрөнгө худалдах гүйлгээний явц, бүртгэлийн байдлыг хянахад ашиглана. 

Зураг 22. Хөрөнгө худалдах төлөв 

“Нэмэх” товчийг дарж хөрөнгө худалдах шинэ гүйлгээний бүртгэл үүсгэнэ. Уг үйлдлээр худалдах хөрөнгийг сонгон, худалдахтай холбоотой шаардлагатай мэдээллийг оруулж бүртгэлд хадгална. 

Зураг 23. Хөрөнгө худалдах нэмэх 

“Нэмэлт” үйлдлээр хөрөнгө худалдах бүртгэлтэй холбоотой нэмэлт үйлдлүүдийг хийх боломжтой. Тухайлбал, “Төлөв өөрчлөх” сонголтоор тухайн хөрөнгө худалдах гүйлгээний төлөвийг өөрчлөн шинэчлэх боломжтой. 

Зураг 24. Нэмэлт 

7. Хөрөнгө актлах 

“Хөрөнгө актлах” цэс нь ашиглах боломжгүй болсон, элэгдэж хуучирсан болон цаашид ашиглалтад тохиромжгүй болсон хөрөнгийг актлах бүртгэл хийх зориулалттай. 

Уг цэсээр актлах хөрөнгийн мэдээлэл, актлахтай холбоотой гүйлгээний мэдээллийг бүртгэж, тухайн хөрөнгийг бүртгэлээс хасах үйл явцыг хянах боломжтой. 

Зураг 25. Хөрөнгө актлах 

“Гүйлгээний дугаар” талбарт хөрөнгө актлах гүйлгээний дугаарыг оруулж тухайн бүртгэлийг хайж, дэлгэрэнгүй мэдээллийг харах боломжтой. Ингэснээр сонгосон гүйлгээний огноо, хөрөнгийн мэдээлэл, актлахтай холбоотой дүн болон бусад мэдээллийг шалгана. 

Зураг 26. Гүйлгээний дугаар 

“Хөрөнгийн код” талбарын “...” товчийг дарж актлах хөрөнгийг сонгон бүртгэнэ. Сонгосон хөрөнгийн мэдээлэл жагсаалтад тусгагдсанаар тухайн хөрөнгийг актлах гүйлгээнд оруулах боломжтой болно. 

Зураг 27. Хөрөнгө актлах  нэмэх 

8. Хөрөнгө ашиглалтаас хасах 

Хөрөнгө ашиглалтаас хасах цэс нь ашиглах боломжгүй болсон, эвдэрсэн, шаардлага хангахгүй болсон зэрэг шалтгаанаар хөрөнгийг ашиглалтаас гаргаж, системд бүртгэлтэй хөрөнгийн төлөвийг шинэчлэхэд ашиглана. Хөрөнгийг сонгон ашиглалтаас хасах үндэслэл, холбогдох мэдээллийг бүртгэж баталгаажуулснаар тухайн хөрөнгийн цаашдын ашиглалтын бүртгэлд өөрчлөлт орно. 

Зураг 28. Хөрөнгө ашиглалтаас хасах 

“Зарлагын дугаар” талбарт зарлагын гүйлгээний дугаарыг оруулж тухайн гүйлгээтэй холбоотой мэдээллийг шүүн харах боломжтой. Ингэснээр сонгосон зарлагын гүйлгээний огноо, хөрөнгийн мэдээлэл болон холбогдох дүнг шалгана. 

Зураг 29. Зарлагын дугаараар шүүх 

“Хөрөнгө ашиглалтаас хасах” цэсэнд “Нэмэх” товчийг дарж ашиглалтаас хасах хөрөнгийн мэдээллийг шинээр бүртгэнэ. Үүний дараа “Хөрөнгийн код” талбарын “...” товчийг ашиглан ашиглалтаас хасах хөрөнгийг сонгон жагсаалтад оруулна. 

Зураг 30. Хөрөнгө ашиглалтаас хасах цэсэнд өгөгдөл нэмэх 

“Гүйлгээ” хэсэгт ашиглалтаас хасах хөрөнгөтэй холбоотой үүссэн гүйлгээний мэдээлэл харагдана. Тус хэсгээр гүйлгээний дугаар, огноо, дансны мэдээлэл, дебит/кредит дүн, тайлант үе болон бүртгэл хийсэн ажилтны мэдээллийг хянах боломжтой. 

Зураг 31. Гүйлгээ 

9. Хөрөнгө шилжүүлэх 

“Хөрөнгө шилжүүлэх” цэс нь бүртгэлд байгаа хөрөнгийг нэг салбар, байгууллага, эд хариуцагч болон холбогдох бүртгэлээс нөгөөд шилжүүлэх гүйлгээг бүртгэх зориулалттай. Уг цэсээр шилжүүлэх хөрөнгийн мэдээлэл, шилжүүлж буй болон хүлээн авч буй талын мэдээллийг бүртгэн, хөрөнгийн хариуцлага болон байршлын өөрчлөлтийг хянах боломжтой. 

Зураг 32. Хөрөнгө шилжүүлэх 

“Шилжүүлгийн дугаар” талбараар хөрөнгө шилжүүлсэн гүйлгээг хайхдаа тухайн шилжүүлгийн дугаарыг оруулж, мөн он, сарын хугацааг заавал сонгож байж хайна. Огнооны мэдээлэл оруулаагүй тохиолдолд шилжүүлгийн дугаараар хайлт хийх боломжгүй тул хайлт хийхийн өмнө он, сарын хугацааг бүрэн тохируулна. 

Зураг 33. Шилжүүлгийн дугаар 

“Нэмэх” товчийг дарж хөрөнгө шилжүүлэх шинэ гүйлгээг бүртгэнэ. Уг үйлдлээр шилжүүлэх хөрөнгө болон шилжүүлж буй, хүлээн авч буй талын холбогдох мэдээллийг оруулж, хөрөнгийн шилжилтийг бүртгэлд үүсгэнэ. 

Зураг 34. Шинээр хөрөнгө шилжүүлэх 

Шинээр хөрөнгө шилжүүлэх бүртгэл үүсгэхдээ цэнхэрээр тэмдэглэгдсэн талбаруудыг заавал бөглөнө. Мөн “Төлөв” талбараас тухайн шилжүүлгийн тохирох төлөвийг сонгож байж бүртгэлийг үргэлжлүүлнэ. Цэнхэр тэмдэглэгээтэй шаардлагатай талбаруудыг хоосон үлдээвэл бүртгэл үүсгэх боломжгүй. 

Зураг 35. Шинээр хөрөнгө шилжүүлэх 

“Гүйлгээ” хэсэгт хөрөнгө шилжүүлэхтэй холбоотой үүссэн санхүүгийн гүйлгээний мэдээлэл харагдана. Тус хэсгээр гүйлгээний дугаар, огноо, дансны мэдээлэл, дебит/кредит дүн, тайлант үе болон гүйлгээ бүртгэсэн ажилтны мэдээллийг шалгаж, хянах боломжтой. 

Зураг 36. Гүйлгээ